INHOUD: Bevolking van De Bilt in 1795.

Herkomst: Bevolking en Bebouwing van De Bilt en Bilthoven in 1795. Door Mr. P.H. Damsté, Uitgave van de gemeente De Bilt, 2e druk 1971 (pagina's 7 t/m 14)

Bewerkt door:
J.J.M. (Hans) den Braber, Vogelvlinder 6, 3723 RB Bilthoven.

 

Toelichting op het overzicht, overgenomen uit "Bevolking en Bebouwing van De Bilt en Bilthoven in 1795. Door Mr. P.H. Damsté, Uitgave van de gemeente De Bilt, 2e druk 1971".

"De registers van de burgerlijke stand werden hier in 1811 ingevoerd en een bevolkingsboekhouding in 1840. Maar zelfs met deze hulpmiddelen zou het een moeizaam werk zijn onze plaatselijke samenleving van bijvoorbeeld honderd jaar geleden weer op te bouwen. Dat wij dit voor een nog verder terugliggend tijdstip vrij gemakkelijk kunnen doen, danken wil aan gegevens van meer incidentele aard, die in het oud-archief van de gemeente zijn bewaard gebleven en die ons in staat stellen ons een beeld te vormen van de bevolking van De Bilt in het jaar 1795. Alvorens dit overzicht te laten volgen moet ik in het kort vermelden waaraan wij deze gegevens hebben te danken. Het zijn twee van elkaar onafhankelijke bronnen waaruit ik heb kunnen putten.

Ingevolge een aanschrijving van de Provisionele Representanten 's Lands van Utrecht moest in 1795 een lijst van de inwoners van het Gerecht van Oostbroek en De Bilt c.s. worden opgemaakt, opdat aan de hand daarvan het aantal "grondvergaderingen" kon worden bepaald, die later haar stem zouden moeten uitbrengen over de ontworpen constitutie voor de Bataafse Republiek. Deze lijst is bewaard gebleven. Zij bevat de namen van de hoofden der huisgezinnen en vermeldt achter elke naam het aantal mannen, vrouwen en kinderen. We vinden daarop 181 namen van gezinshoofden en zien dat de bevolking bestaat uit 343 mannen, 246 vrouwen en 412 kinderen, een totaal dus van 1001 personen. Wanneer wij deze lijst doorlopen, blijkt ons, dat van alle eigenaren van de 14 buitenplaatsen daarop alleen voorkomen de heren P. H. van Westreenen (Houdringe) en David Hoesch (Jagtlust). De anderen bewoonden hun bezitting hier alleen 's zomers en zullen dus geteld zijn in de plaats waar zij het grootste deel van het jaar verbleven, wat in vrijwel alle gevallen neerkwam op Amsterdam of Utrecht. Een ander punt dat opvalt is, dat er op een bevolking van 1001 personen maar sprake is van 181 gezinshoofden. Daarbij moet worden bedacht, dat het huisgezin van een boer nogal eens groter was dan zijn familiegezin, doordat zijn inwonend personeel gerekend werd ook tot zijn huisgezin te behoren. Een enkele maal trof ik ook in een burgergezin wel een of meer kostgangers aan; "thuisleggers" heetten die toen.

De andere bron biedt meer gegevens. In het archief van de gemeente zijn de kohieren bewaard gebleven, volgens welke onze ingezetenen in de jaren 1785-1805 zijn aangeslagen voor "de generale middelen van consumtie", te weten "gemaal, zegel, logiesgeld, geslagt, boter, zout, zeep, turf, coffij en thee" . In het kohier voor 1795/1796 vinden we dezelfde namen van hoofden van huisgezinnen als in de bovengenoemde lijst van de volkstelling, maar de gezinsleden worden nu niet onderscheiden in mannen, vrouwen en kinderen, doch in personen boven en onder de 10 jaar. Een ander verschil is, dat op de kohieren voor de consumptieve lasten ook de bewoners van alle buitenplaatsen zijn vermeld, waardoor het kohier voor 1795/'96 geen 1001 maar 1110 personen aangeeft.

Het onderstaande overzicht van de bevolking van 1795, waarin de gegevens zowel van de lijst als van het kohier zijn verwerkt, behoeft nog enige toelichting voordat het geheel begrijpelijk wordt.

De nummering is die van het belastingkohier. De namen zonder sterretje ervoor komen zowel op de lijst van de volkstelling voor als op het belastingkohier. Namen met één sterretje vinden we alleen op het kohier. Het zijn de gezinnen, die 's zomers op de buitenplaatsen woonden en 's winters in de stad. Zij zijn, zoals boven al gezegd, bij de volkstelling in De Bilt niet meegerekend. Namen met een plusteken betreffen gezinnen, die wel bij de volkstelling zijn meegerekend maar die niet met name op het belastingkohier voorkomen. Om practische redenen heb ik zelf deze namen een a-nummer gegeven. Het zijn de gezinnen van de tuinlieden-huisbewaarders, die op of nabij de buitenplaatsen woonden en daar 's winters, als de eigenaar met zijn gezin in de stad woonde, toezicht hielden. Het schijnt, dat bij het opmaken van het kohier voor de consumptieve lasten, de gezinnen van deze "huisbewaarders" beschouwd zijn als te behoren tot de huishoudens van de buitenplaats-bewoners. Zij kregen dus geen eigen aanslag.

De beroepen zijn overgenomen uit het kohier. Op de lijst van de volkstelling staan geen beroepen vermeld. Vandaar dat deze niet vermeld staan bij de zojuist besproken "huisbewaarders", ook waar uit andere gegevens het beroep van tuinman met zekerheid bekend is.

De getallen mannen, vrouwen en kinderen zijn overgenomen uit de lijst van de volkstelling. In de kolom "<10" is van elk gezin het aantal "persoonen onder de tien jaren" opgegeven, dat voorkomt in het belastingkohier. (Bij de zojuist besproken tuinlieden kon dit dus niet.) En tenslotte vindt men onder de rubriek "Totaal" het aantal leden van elk huisgezin. De personen vermeld met één sterretje, betreffen de huisgezinnen van de buitenplaats-bewoners, zoals deze dus op het belastingkohier zijn vermeld, zijn niet in de totaal-telling meegenomen.

 

Nr.

 

Naam

Beroep

m

vr

k

<10

Tot

1

 

Barend Koot

Boer

1

1

7

5

9

2

 

Hendrik de Graaf

Warmoesier

2

2

2

2

6

3

 

Jan Stam

Boer

3

2

4

3

9

4

 

de Wed. Lochman

Daghuurster

1

1

1

-

3

5

 

Johannes Tilleman

Boer

2

1

2

2

5

6

 

Wijnand de Wit

Boer

5

2

4

4

11

7

 

Wessel van der Manden

Boer

4

2

7

4

13

8

 

Cornelis van Scherpenzeel

Koehouder

1

1

6

6

8

9

*

De Heer Secrets van der Dussen voor 't Zomerverblijf

 

 

 

 

5

15

9a

+

Jacobus Hilleman

 

1

-

-

-

1

10

 

Wouter van Haksvoort

Boer

4

2

8

7

14

11

 

Reijer van Voorst

Koehouder

1

1

4

3

6

12

 

Gerrit van Dijk

Boer

3

1

8

5

12

13

 

Hermen Wienkoop

Boer

3

2

-

-

5

14

 

Paulus Baars

Boer

5

3

-

-

8

15

 

de Wed. Gijsbert v. Haksvoort

Boerin

5

3

1

1

9

16

 

Steven Jacobze Stam

Boer

5

2

1

1

8

17

*

De Heer Oud Schepen Munter voor 't Zomerverblijf

 

 

 

 

3

15

17a

+

Hermen van Galen

 

2

2

3

?

7

18

 

Huibert van Dijk

Boer

3

2

3

-

8

19

*

De Heer P. van Herseelen voor 't Zomerverblijf

 

 

 

 

-

12

19a

+

Hermen Balting

 

2

1

1

?

4

20

 

Jacobus Stam

Boer

3

2

6

5

11

21

*

Mevrouw de Smeth voor 't Zomerverblijf

 

 

 

 

2

15

21a

+

Gephart Phoel

 

3

2

2

?

7

22

 

Willem van Zoest

Boer

4

2

-

-

6

23

*

Mevrouw van Themaat voor 't Zomerverblijf

 

 

 

 

6

18

 

 

De Heer P. van Westreenen voor deszelfs winterverblijf van Novb. 1794 tot Maij 1795

 

1

3

2

?

6

23a

+

Fredrik Brijdensteijn

 

2

1

5

?

8

24

 

Jacobus Bouwhuizen

Daghuurder

1

1

5

5

7

25

 

Pieter Leereveld

Daghuurder

1

1

1

1

3

26

 

de Wed. Willem Vlek

Daghuurdster

-

1

4

-

5

27

 

Dirk Maarschalkerweerd

Daghuurder

1

1

-

-

2

28

 

Anthonij van Leusden

Daghuurder

1

1

2

2

4

29

 

Gerrit Veenendaal

Daghuurder

1

1

1

1

3

30

 

Willem Stam

Boer

5

2

1

1

8

31

 

Jan van Barneveld

Daghuurder en Koehouder

1

1

3

2

5

32

 

Jilver Heenekamp

Daghuurder

1

1

1

-

3

33

*

De Heer Oud Burgemeester van Musschenbroek voor 't Zomerverblijf

 

 

 

 

-

10

33a

+

Jacob Traats

 

2

1

-

-

3

34

 

Jan de Rooij

Boer

2

2

5

-

9

35

 

de Wed. Gerrit van Zoest

Boerin

4

2

-

-

6

36

 

Elizabeth van Dillen

Naaister

-

3

1

1

4

37

 

Ferdinant Vos

Daghuurder

1

1

-

-

2

38

 

Fredrik Schreuder

Schoenmaker

1

1

1

1

3

39

 

Philip Menger

Weever en Daghuurder

1

1

2

2

4

40

 

Lijsje van den Hoeven

 

-

1

-

-

1

41

 

Frans Oosterwijk

Daghuurder en Koehouder

2

2

-

-

4

42

 

Evert Kronenburg

Daghuurder

1

1

4

4

6

43

*

De Boerderij van den Heer Decan van den Heuvel

 

 

 

 

2

9

43a

+

Hendrik Huij

 

4

2

3

?

9

44

 

de Wed. Corn. van den Hoeven

 

-

1

-

-

1

45

 

Roel van Dijk

Daghuurder

1

1

3

3

5

46

*

de Heer Oud Schepen de Smeth voor 't Zomerverblijf

 

 

 

 

2

14

46a

+

Hermanus Weubeling

 

2

1

-

-

3

47

*

De Heer Decan van den Heuvel voor 't Zomerverblijf

 

 

 

 

1

15

47a

+

Dirk Carels

 

2

1

2

?

5

48

 

Jan van Koten

Kroeghouder en Winkelier

2

2

-

-

4

49

 

Hendrik van Bemmel

Daghuurder

1

1

-

-

2

50

 

Jan Guiking

Kleermaker

3

1

-

-

4

51

 

Jan Stoutenburg

Daghuurder

2

-

-

-

2

52

 

Cornelis van Beek

Herbergier

1

2

-

-

3

53

 

Hermen de Ruijter

Molenaar

2

1

-

-

3

54

 

de Wed. Pappelendam

Boerin

2

2

-

-

4

55

 

Hendrik Olthof

Daghuurder

1

1

4

3

6

56

 

Jan van den Heuvel

Daghuurder

2

2

2

2

6

57

 

Teunis Kronenburg

Daghuurder

2

1

2

-

5

58

 

Jan Poot

Timmerman

1

1

6

5

8

59

 

De Heer Louis van Putten

Fabriceur

1

1

5

4

7

60

*

De Heer Muntmr. van Naamen voor 't Zomerverblijf

 

 

 

 

-

10

60a

+

Jurrien Ambrosius

 

2

1

-

-

3

61

 

Leendert Oostindien

Boer

4

3

-

-

7

62

 

Cornelis Kouwenhoven

Boer

4

2

4

2

10

63

*

De Heer Ivoij op 't Klooster voor 't Zomerverblijf

 

 

 

 

-

6

64

 

Teunis Overeem

Boer

4

1

3

-

8

65

 

Gerrit van Scherpenseel

Boer

3

3

1

1

7

66

 

Jan van Ettikhoven

Dekker

2

1

5

3

8

67

 

Willem Woudenberg

Daghuurder

1

2

1

-

4

68

 

Abraham Verhoef

Daghuurder

1

1

2

1

4

69

 

Klaas Schoonderenberg

Daghuurder

1

1

3

3

5

70

 

Jan Honders

Boer en Herbergier

5

3

-

-

8

71

 

Jacob Harskamp

Schipper

2

1

2

1

5

72

 

Jacob Gadella

Verwer

6

1

2

1

9

73

 

Pieter van Doorn

 

1

1

1

-

3

74

 

Jan Jacob Uline

Verwer

1

1

3

3

5

75

 

Huibert van Scherpenseel

Timmerman

3

1

4

4

8

76

 

Arie van Leersum

Daghuurder

1

1

-

-

2

77

 

Pieter Robbers

Schoenmaker

1

-

4

3

5

78

 

Gerrit van Beek

Daghuurder

3

1

3

2

7

79

 

Thomas Janse Bos

Daghuurder

1

1

-

-

2

80

 

Jacobus Abels

Schoenmaker

3

1

5

3

9

81

 

de Wed. van der Veen

 

-

2

-

-

2

82

 

Hendrik Pol

Daghuurder

1

1

3

2

5

83

 

de Wed. Wiggers

 

-

1

-

-

1

84

 

Arie Spisa

Daghuurder

1

1

1

1

3

85

 

Gerrit van Dulken

Winkelier

1

1

-

-

2

86

 

Laurens Greve

Slagter

2

2

5

2

9

87

 

Willem van Reenen

Metsel.knegt

1

1

1

1

3

88

 

de Wed. Hermen van Gesker

Naaister

-

1

2

2

3

89

 

Gerrit van den Hoeven

Daghuurder

1

1

1

-

3

90

 

Hermanus Kerssenberg

Winkelier

1

1

1

-

3

91

 

Jacobus de Greef

Daghuurder

1

-

2

2

3

92

 

Jacobus van den Berg

Daghuurder

1

1

4

2

6

93

 

Lammert Schouten

Daghuurder

2

1

-

-

3

94

 

de Wed. Pieter van Ingen

 

1

1

-

-

2

95

 

Gerrit van Leersum

Daghuurder

2

1

-

-

3

96

 

Pieter Krol

Daghuurder

1

1

6

5

8

97

 

Geurt van Beek

Daghuurder

1

1

5

3

7

98

 

de Heer Predikant de Cock

 

1

4

2

2

7

99

 

Pieter van Diepeningen

Schoolmeester

1

1

2

2

4

100

 

Jacobus Ijzerman

Schoenmaker

5

-

3

2

8

101

 

Anthonij Verweij

Bakker

1

-

6

2

7

102

 

Jan Haarman

 

1

1

-

-

2

103

 

Christiaan Olkers (resp. de Huisvr. van)

Musicant

-

2

-

-

2

104

 

Jan Prince

Dienaar

1

1

-

-

2

105

 

Dirkje van Barneveld

Winkelierster

-

1

-

-

1

106

 

Cornelis Hoogmoet

Daghuurder

1

1

-

-

2

107

 

Abel Abels

Schoenmaker

2

1

8

3

11

108

 

Arie de Man

Kroeghouder

1

1

1

1

3

109

 

Symon van Reenen

Metselaar

3

1

4

1

8

110

 

Klaas van Doorn

Tuinman

1

1

3

1

5

111

 

Dirk van Beek

Daghuurder

1

1

4

3

6

112

 

Jacob van Reenen

Daghuurder

1

1

3

2

5

113

 

de Weduwe Pot

 

-

1

-

-

1

114

 

Jacobus Smit(s)

Schoenmaker

1

-

1

-

2

115

 

Gerrit Olijslager

Timmerman

1

1

1

1

3

116

 

de Weduwe van Voorst

 

-

1

-

-

1

117

 

Jan van Mourik

Bakker

1

1

3

-

5

118

 

Jan van Ekdom

Daghuurder

1

1

2

2

4

119

 

Willem van Ginkel

Schoenmaker

2

2

7

5

11

120

 

Dirk van Mijdrecht

Kuiper

2

2

-

-

4

121

 

de Wed. in 't Veld

Spintster

1

1

-

-

2

122

 

Jan Takken

Smit

3

2

7

7

12

123

 

Jan de Vriendt

Winkelier

1

1

-

-

2

124

 

Anthonij van Mijdrecht

Boer, Bakker en Winkelier

3

3

-

-

6

125

 

Jan Bosman

Winkelier

1

2

-

-

3

126

 

Cornelis Ammoreus

Herbergier en Boer

10

-

-

-

10

127

 

Abraham Lenars

Herbergier en Boer

1

1

5

-

7

128

 

Jan de Brij

Daghuurder

1

1

-

-

2

129

 

Rut van Santen

Timmerman

3

2

8

5

13

130

 

Willem van Reenen senior

Daghuurder

1

1

-

-

2

131

 

Pieter van Us

Daghuurder

1

1

1

-

3

132

 

Cornelis van Ekdom

Daghuurder

2

1

2

2

5

133

 

Evert Fluit

Daghuurder

1

1

1

1

3

134

 

Gerrit Hagen

Daghuurder

1

2

1

1

4

135

 

Jan Overvest

Daghuurder

1

1

4

1

6

136

 

de Wed. van Dijk

 

-

2

-

-

2

137

 

Jan Staal

Daghuurder

1

1

4

4

6

138

 

Pieter Broekhuisen

Boer

4

2

2

2

8

139

 

Jan Berendse van Beek

Daghuurder

1

1

5

4

7

140

 

Ebbina van Driessel (de Erve v.d. Wed. Johannes v. Driessel)

 

-

1

-

-

1

141

 

Cornelis Staal

Smit

2

2

2

-

6

142

 

Jan Bos

Wagenmaker

4

2

6

5

12

143

 

Thomas Hendrikse

Schoenmaker

3

1

4

3

8

144

 

Hendrik Hagendoorn

Daghuurder

1

1

-

-

2

145

 

Hannes Walsteijn

Kleermaker

1

1

6

4

8

146

 

Adam Hagendoorn

Daghuurder

1

1

3

3

5

147

 

Rijk van Vuuren

Boer

5

2

7

5

14

148

 

de Wed. J van Diedenhoven

 

1

1

-

-

2

149

 

Pieter Koetsier

Daghuurder

1

1

4

4

6

150

 

Dirk Pastoor

Koehouder

1

1

6

3

8

151

*

De Heer Oud Schepen v.d. Poll voor 't Zomerverblijf

 

 

 

 

-

6

152

 

Hendrik van Voorst

Boer

2

1

6

3

9

153

 

Gerrit Smorenburg

Jager

1

1

2

2

4

154

 

Gijs van Oosten

Daghuurder

1

1

-

-

2

155

 

Hendrik Petak

Daghuurder

1

1

1

-

3

156

 

Hendrik Meerwijk

Daghuurder

1

1

6

5

8

157

 

Cornelis Versteeg

Daghuurder

1

1

1

1

3

158

 

Gerrit van der Weerd

 

1

1

1

1

3

159

 

Cornelis van Breeschoten

Daghuurder

1

1

-

-

2

160

 

Willem Overeem

Boer

2

1

6

3

9

161

 

Gerrit van Ginkel

Boer

3

1

-

-

4

162

 

de Wed. Huibert v. Woudenberg

Boerin

3

3

-

-

6

163

*

De Heer Canonik Sanderson

 

 

 

 

2

8

164

 

Pieter Vossesteijn

Boer

3

2

2

2

7

165

 

Arie Schimmel

Boer

4

3

2

2

9

166

 

de Wed. Thijs Janse v. Beek

Boerin

4

2

-

-

6

167

 

Anthonij Vossesteijn

Boer

1

1

5

4

7

168

 

Bart van Dijk

Boer

5

2

4

3

11

169

 

Roel Harmse

Daghuurder

1

1

3

3

5

170

 

Cornelis Hoenderdal

Boer

3

2

-

-

5

171

 

de Wed. Hendrik Beerschoten

Boerin

3

2

-

-

5

172

 

Lammert in't Veld

Daghuurder

1

-

1

-

2

173

 

Jan van der Heijden

Daghuurder

1

1

-

-

2

174

 

Gosen van Maarsen

Daghuurder

1

1

2

2

4

175

 

Aart Achterberg

Daghuurder

1

1

8

5

10

176

*

de Erve van de Heer Gildemeester voor 't Zomerverblijf

 

 

 

 

4

15

176a

+

Hendrik Wernsen

 

3

1

5

?

9

177

 

Jan van Beerschoten

Boer

3

1

6

3

10

178

 

Bessel Janse

Daghuurder

2

3

2

2

7

179

 

Jan Aalbertse Klijn

Boer

3

1

3

-

7

180

 

Willem van Doorn

Boer

3

2

7

4

12

181

 

Gerrit Gille

Boer

4

2

2

2

8

182

 

de Heer David Hoesch voor zijn Huisgezin en Boerderije voor een geheel jaar

 

2

4

-

-

6

183

 

Arnoldus Elbertze

Boer

6

3

-

-

9

 

 

 

 

343

246

412

276

1001


Aldus geformeert bij Schout en Schepenen van voorn. Gerechte

Op den 17e Augustus 1795

In kennisse van mij

J.C. de Graaf.